Het stemmetje dat het wist

Er was een tijd in mijn leven dat ik dingen deed waarvan ik diep vanbinnen wist dat ze niet goed voor me waren. Ik maakte keuzes die niet klopten. Ik gaf reacties die niet van mij waren. En ergens, op de achtergrond, was er een stemmetje dat dat allemaal allang doorhad.

Ik hoorde het wel. Zo eerlijk wil ik zijn. Het was niet zo dat ik volledig in het duister tastte. Er was een deel van mij dat zei: dit is niet goed, dit is niet wat je wil, dit is niet de keuze die bij je past. Maar ik negeerde het. Niet bewust, niet met opzet, eerder half. Ik hoorde het en deed er tegelijk niets mee. Ik liet het op de achtergrond staan en ging door met wat ik aan het doen was.

Pas veel later, toen ik er met afstand op terugkeek, kwam de vraag die me echt raakte. Hoe heb ik dit mezelf zo lang kunnen laten gebeuren? Ik wist het toch? Ik voelde het toch? Waarom durfde ik niet de andere keuze te maken, terwijl ik heel goed wist dat wat ik deed me geen goed deed?

Het stemmetje was trouwens niet het enige dat het wist. Mijn lijf wist het ook, en dat sprak misschien nog wel duidelijker.

Ik had het bijna altijd koud, ook als het helemaal niet koud was. Mijn nek en schouders deden zeer, jaar in jaar uit. En ik had vaak last van mijn darmen, zonder dat ooit duidelijk werd waar dat nu precies aan lag. Ik liep met een lijf vol signalen.

Maar ik las die signalen verkeerd. Ik dacht aan mijn gezondheid. Ik dacht: er is iets niet goed met me, lichamelijk, ik moet beter voor mezelf zorgen, ik moet iets aan die klachten doen. Wat niet bij me opkwam, was dat mijn lijf misschien iets heel anders probeerde te zeggen. Niet dat er iets mis was met mijn gezondheid, maar dat ik leefde op een manier die niet bij me paste. Dat verband heb ik jarenlang niet gelegd.

Misschien herken je dat. Een vermoeidheid die je hebt weggezet als leeftijd. Een onrust die je gewoon bent gaan vinden. Een lijf dat aan de bel trekt, terwijl jij de bel hoort en denkt dat het ergens anders over gaat.

Die vraag, hoe ik het mezelf zo lang had kunnen laten gebeuren, heeft me lang beziggehouden. En het antwoord dat ik uiteindelijk vond, is misschien wel het belangrijkste wat ik je in dit stuk wil meegeven.

Het lag niet aan een gebrek aan inzicht. Ik wíst het. Het stemmetje bewees dat, en mijn lijf bewees het ook. Het lag ook niet aan dom zijn, of zwak zijn, of mezelf niet serieus nemen. Het lag aan iets anders, iets wat veel taaier is en veel minder met je verstand te maken heeft.

Het grootste deel van wat je doet, kies je niet bewust. Het is allang in gang gezet voordat jij er met je aandacht bij kunt zijn. Er zit in ieder van ons een soort automatische reactie, een ingesleten manier van doen die in werking schiet voor je erover na kunt denken.

Bij mij was dat een manier van aanpassen, van meebewegen, van mezelf wegcijferen. Die reactie was er al zo lang dat hij niet meer als reactie voelde. Hij voelde als wie ik was. En precies daarom kon het stemmetje me wel waarschuwen, maar me niet stoppen. Tegen de tijd dat ik het hoorde, was de keuze allang gemaakt. Niet door mij, door het patroon.

Hier wil ik iets belangrijks bij zeggen. Juist omdat zoveel van dit onbewust gaat, heb je er geen schuld aan. Je hebt dit niet bedacht en je laat het ook niet gebeuren uit onwil. Het ging gewoon sneller dan je bewuste ik kon bijbenen.

Dat is geen falen. Dat is hoe een mens in elkaar zit.

Mijn verhaal is heftig geweest. Ik ga er hier niet over uitweiden, want dat is mijn verhaal en het hoort niet helemaal in dit stuk thuis. Maar ik vertel het je wel, omdat ik denk dat het mechanisme erachter universeel is. En omdat ik vermoed (en hoop) dat jij het kent, alleen in een veel zachtere vorm.

Misschien is jouw stemmetje niet zo luid als het mijne was. Misschien fluistert het alleen. Het zegt iets als: je zei net ja, maar je voelde nee. Of: je bent moe, en je plant je dag alsof dat niet zo is. Of: dit is alweer een avond waarop je het moment voor jezelf hebt doorgeschoven naar morgen.

Je hoort het wel. Heel even, ergens op de achtergrond, tussen alles wat je aan het regelen bent. En dan gaat het geluid van de dag er weer overheen, en ga je door. Niet omdat je het niet serieus neemt. Maar omdat doorgaan zo ingesleten is dat het geen keuze meer voelt. Het voelt gewoon als jouw normaal.

En net als bij mij is dat geen teken dat er iets mis met je is. Het is een teken dat je systeem ouder en sterker is dan je inzicht. Je kunt heel veel weten over jezelf, boeken hebben gelezen, cursussen hebben gevolgd, en tóch elke keer weer in diezelfde reactie schieten.

Dat is niet onlogisch. Dat is precies hoe het werkt.

Toch is dit geen verhaal zonder uitweg, want er is iets wat me hoopvol stemt en ik hoop jou uiteindelijk ook.

Tussen het signaal en je reactie zit een moment. Heel klein, vaak niet meer dan een flits. Het is het moment waarop je lijf iets aangeeft, of dat stemmetje iets zegt, en net voordat je oude reactie het overneemt. In dat moment zit ruimte. Ruimte om iets anders te doen dan je altijd deed.

Nu merk je dat moment waarschijnlijk niet op. Het gaat te snel, en je reactie is te ingesleten. Maar het moment is er wel. En het bijzondere is: hoe vaker je het leert zien, hoe groter het wordt.

Niet doordat je harder je best doet.

Doordat je eerst leert kijken naar wat er eigenlijk gebeurt.

Het zien komt eerst. Het kiezen komt vanzelf daarna.

Bij mij kwam dat zien pas heel laat. Ik had het graag eerder geweten. Veel eerder.

En dat is eerlijk gezegd de reden dat ik dit werk nu doe. Ik gun het je om dat moment eerder te leren zien dan ik het zag.

Ik heb een korte vragenlijst gemaakt. Vragen die gaan over wat je op een gemiddelde dag denkt, wat je doet, wat je voelt en wat je beslist. Niks diepzinnigs of ingewikkelds, niks waar je lang over na moet denken. Het kost je hooguit een paar minuten.

De antwoorden zeggen los van elkaar niet zoveel. Maar bij elkaar schetsen ze een beeld, ze geven inzicht in het grotere geheel. Niet om er een cijfer voor te geven, of een score, of een oordeel.

Het gaat erom dat er iets helder wordt wat het nog niet was.

Uit ervaring weet ik hoeveel we onbewust doen, en dat we onszelf in dat grotere geheel niet zien, terwijl juist dat zoveel kan zeggen.

Het doel is dat je je eigen keuzes wat beter gaat begrijpen, doordat je het hele plaatje een keer in beeld hebt. Het vraagt niets van je dan eerlijk antwoorden. En misschien hoor je dat stemmetje er een beetje luider door worden.